DE STOFWISSELING VAN STAD EN LAND

Steden bestaan dankzij uitgebreide stromen die hen dagelijks tot leven wekken: mensen en kennis, maar ook water, voedsel, energie, mobiliteit en afval. Door te sleutelen aan die stromen en ze met elkaar te koppelen ontstaan economische kansen. Bovendien ontstaat een duurzamere stad en regio. Wetenschappers en ondernemers worden met elkaar in contact gebracht en vertellen over de manier waarop zij met stromen werken. 

Al duizend jaar ligt de stad Groningen, 200.000 inwoners, heel strategisch op het uiterste puntje van de Hondsrug. Stad en Ommeland hebben elkaar al die eeuwen hard nodig gehad. En nog steeds. Voedsel en energie wordt uit de regio naar de stad en de wereld gebracht en verhandeld. Optimaal vervoer is een basisvoorwaarde. Stad en Ommeland vinden zichzelf daarbij steeds opnieuw uit: als levend archief, als laboratorium en als werkplaats waar voortdurend spontane innovatie plaatsvindt. En waar onderwijs, ondernemers en overheid elkaar dagelijks inspireren. De Groningse bijdrage aan de Internationale Architectuur Biënnale Rotterdam (IABR) 2014 is de weerslag van een zoektocht naar deze stofwisseling


URBAN GRO LAB

Het Urban Gro Lab is een initiatief van de Gemeente Groningen en de vakgroep Planologie van de Rijksuniversiteit Groningen. De stad Groningen wordt door het laboratorium gebruikt als proeftuin voor hoogwaardig toegepast onderzoek dat zich op actuele ruimtelijke en maatschappelijke vraagstukken.

Het lab wil zo een bron van kennis en inspiratie zijn voor de leefbare stad van de toekomst, waarin wetenschap en praktijk worden verweven in een dynamisch stedelijk experiment. In Proeftuin Groningen gaan innovatie en ruimtelijke transformatie traditioneel hand in hand met een hoge leefbaarheid en kwaliteit van de stedelijke omgeving. In het Urban Gro Lab wordt gewerkt aan actuele vraagstukken die in de stad spelen, waarbij gebruik wordt gemaakt van de in de stad aanwezige kennis en expertise op het gebied van urbanisme. Het Urban Gro Lab is een living lab dat zich midden in de stedelijke dynamiek van Groningen begeeft om ruimtelijke onderzoeken, plannen en innovatieprocessen te integreren in een publiek-privaat-maatschappelijke netwerkbenadering. Het lab biedt een kader voor gebruiksgerichte planning, door het verbinden van verschillende actoren, belanghebbenden, onderzoeksgebieden en de lokale overheid. Tevens zullen verschillende activiteiten gaan plaatsvinden om dit te realiseren. De stofwisseling en het DNA van Groningen staan hierbij centraal. Op gebieden als energie en mobiliteit wordt in het Urban Gro Lab baanbrekende kennis opgedaan en verzameld, zodat deze Proeftuin voor ruimtelijk toegepast onderzoek een waardevolle bijdrage kan leveren aan de stad van de toekomst.


METABOLISME VAN DE STAD

De verstedelijking van stad en ­regio is van oudsher gebaseerd op de ligging van de stad en het transport van energie en voedsel naar de stad en verder. Door de toenemende mobiliteit en ­suburbanisatie is vervoer van mensen steeds belangrijker ­geworden. Een sterke stad in een sterke ­regio is door de eeuwen heen daarbij een succesvol model gebleken: een compacte stad in een rijke schakering van landschappen eromheen. Vroeger waren de vaarwegen dominant door de aanvoer van turf uit de Veenkoloniën en het Stadse stapelrecht van graan.


MOBILITEIT

In de 20e eeuw werd de Grote Markt het centrale verkeersknooppunt voor stad en ­regio. Door de aanleg van de ringweg en het Verkeerscirculatieplan is de stofwisseling van de stad structureel veranderd. De Ring Zuid wordt nu ingrijpend aangepakt en zelfs verdiept. Groningen werkt met de regio samen aan bereikbaarheid van de stad voor de vele ­forenzen die vanuit de regio naar de stad reizen: een uitgekiend HOV-systeem, P&R locaties aan de rand van de stad en snelle fietsverbindingen. De tweewieler is in Fietsstad nr. 1 Groningen bezig aan een opmars in de stad, met nu al het hoogste aandeel fiets­bewegingen in de ‘modal split’ ter wereld.
Na de Tweede Wereldoorlog heeft de gemeente Groningen een paar keer stevig ingegrepen in de stof­wisseling van de stad. In 1977 werd met het vooruitstrevende ­Verkeerscirculatieplan de auto ­teruggedrongen en de binnen­stad het domein van de fietser en voetganger. Met het planmatig ontwikkelen van een stedelijke en regionale ecologische hoofdstructuur in latere jaren heeft de ontwikkeling van de stad weer een hele ándere dynamiek ­gekregen: meer organisch groeien met ­respect en versterking van de ecologische en ­historische structuur en minder ­rigoureus ingrijpen in het landschap ten ­behoeve van de woningbouw­productie.

ENERGIE

De ondergrond is nog altijd een belangrijke energiebron. Vanaf de 17e eeuw was het de ­turfwinning en sinds de jaren ’60 aardgas uit het Groningen-veld. Steeds meer ­gebruiken en zoeken we groene energiestromen in plaats van fossiele brandstoffen. De stad gaat gebruik maken van aardwarmte voor het opwekken van energie door gebruik van restwarmte, warmte­-koude-opslag en geothermie. Rondom de Stad worden producten ­verbouwd die, naast allerlei ­nuttige ­producten zoals bio plastics, ook energie kunnen opwekken: suikerbieten, aardappelzetmeel en bamboe. Om van de in Groningen zeer verleidelijke wind- en zonne-energie maar te zwijgen. Zo blijft energie ook in de toekomst van onschatbare waarde voor de stofwisseling van stad en land.
Kenmerk van Stad en Ommeland is het vermogen om zichzelf steeds opnieuw te blijven uitvinden, al duizend jaar lang. Anno 2014 is het vooral een proces van ­onderop: ruimte voor initiatieven, ­experimenten, innovatie en crea­tiviteit. De biobased economy is een voorbeeld en een uitgelezen kans om als stad en ­regio een nieuwe fase in te gaan. Door ­kleine en grote transformaties blijft de stad vitaal: de ­levende, creatieve stad waar mensen zich thuis voelen en forensen, ­toeristen en andere bezoekers prettig kunnen werken en genieten van de stad.


INNOVATIE

Kennis is tegenwoordig het belangrijkste exportproduct van de stad Groningen, inmiddels al 400 jaar universiteitsstad. Door de Europese unie in 2014 niet voor niets uitgeroepen tot de second best Innovatiehoofdstad van Europa. Een stad zonder RijksuniversiteitUMCG en Hanzehogeschool is ondenkbaar. Eén op de vier ­inwoners is student! Het hoge opleidingsniveau lokt economische investeringen uit en trekt nieuwe activiteiten aan. Daarnaast ontstaan steeds meer spin offs in en om de stad en nieuwe vormen van even wetenschappelijke als toegepaste samenwerking tussen gemeente en onderwijsinstellingen. Wat te denken bijvoorbeeld van het Urban Gro Lab, waar overheid en studenten zich sámen buigen over de stad van de toekomst.

Bron: Gemeente Groningen


 

De stofwisseling van Stad en Land

Project 'Sleutelen aan Stad en Land'  voor de Gemeente Groningen. Een expositie die laat zien hoe door mensen en organisaties wordt gewerkt aan de stad en regio van de toekomst. De expositie vormt het vervolg op de inzending van de gemeente Groningen voor de Internationale Architectuur Biënnale in Rotterdam en geeft inzicht in de zoektocht naar de stofwisseling van stad en land: mensen en kennis, maar ook water, voedsel, energie, mobiliteit en afval. Door hieraan te sleutelen ontstaan economische kansen en een duurzame stad en regio.

Opdrachtgever:
Gemeente Groningen
Fotografie: Vento Boreale